![]() |
|
Oceany wraz z przyległymi morzami zajmują 361,1 mln km2 czyli 70,8% powierzchni naszej planety. Wyróżniamy trzy oceany: Ocean Spokojny zwany też Pacyfikiem (179,7 mln km 2) Ocean Atlantycki wraz z Oceanem Arktycznym (106,5 mln km2) Ocean Indyjski (74,9 mln km2) Łącznie w oceanach jest zgromadzonych 1,4 mld km3 wody, co stanowi 97,3% wszystkich wód w hydrosferze. Oceany odgrywają główną rolę w kształtowaniu klimatu na ziemi, tzw. duży obieg wody, na który składa się wymiana wody między oceanami i kontynentami podczas parowania, kondensacji, opadu i odpływu. Wody oceaniczne mają słonogorzki smak spowodowany zasoleniem. Są dwie teorie dotyczące zasolenia oceanów. Pierwsza zakłada, że zasolenie powstało już w czasie formowania się praatmosfery i praoceanów. Druga, że jest to wynik dostarczania soli do oceanów poprzez rzeki i wiatr z lądów, jak i np. przez wybuchy wulkanów. W wodzie oceanicznej możemy wyróżnić następujące związki chemiczne: chlorek sodu 77,8% chlorek magnezu 10,9% siarczan magnezu 4,7% siarczan wapnia 3,6% siarczan potasu 2,5% węglan wapnia 0,3% pozostałe 0,2% Stopień zasolenia wody morskiej określa się za pomocą jednostek PSU, które odpowiadają promilom. Zasolenie powierzchniowe występujące w wodzie oceanicznej wynosi od 34PSU do 37 PSU w zależności od szerokości geograficznej. Na wysokość zasolenia mają wpływ takie czynniki jak: ilość opadów atmosferycznych, intensywność parowania. Temperatura wód oceanicznych - tak jak zasolenie - zależy głównie od szerokości geograficznej i warunków lokalnych. Najwyższa temperatura wody występuje w strefie zwrotnikowej i może osiągać nawet powyżej 280C, a maleje do -10C zimą w Morzu Arktycznym. średnia roczna temperatura wód powierzchniowych w oceanach jest wyższa o ok 30C od temperatury kontynentów i wynosi 17,40C Wśród ruchów wód oceanicznych wyróżniamy: prądy morskie pływy falowanie Prądy morskie powstają w skutek oddziaływania wiatrów (w tym pasatów), ciśnienia powietrza i różnic gęstości wody morskiej (gęstość ta jest większa od gęstości wody słodkiej średnio o 1,025g/cm3) Na kierunek prądów morskich oddziałuje siła Coriolisa (powoduje odchylenie prądów w prawo na półkuli północnej i w lewo na półkuli południowej) oraz układ lądów i kształt dna oceanów. Prądy morskie występują w powierzchniowej warstwie oceanów do głębokości ok. 500m. Prądy dzielimy na ciepłe oraz zimne. Prądy morskie przemieszczające się z niskich szerokości geograficznych ku wyższym działają ocieplająco na powietrze, a przemieszczające się z wyższych w stronę niższych szerokości geograficznych - ochładzająco. Ponadto odgrywają one ważną rolę w kształtowaniu mas wodnych wszechoceanu oraz modyfikują rozkład temperatury na całym globie. Pływy, czyli przypływy i odpływy, charakteryzują się zróżnicowanymi wysokościami. Największe przypływy występują w czasie gdy Księżyc, Ziemia i Słońce znajdują się w jednej linii prostej. Przypływy te nazywamy syzyligijnymi. Innym przykładem jest przypływ kwadraturowy, występuje gdy Słońce, Ziemia i Księżyc tworzą kąt prosty. Na otwartym oceanie pływy rzadko osiągają wysokość 1m. Największe występują na szelfach kontynentalnych, w rozległych zatokach oraz cieśninach i osiągają wysokość nawet do 16m (Zatoka Fundy u wybrzeża Nowej Szkocji na wschodzie Kanady) W Europie największe pływy występują W Kanale Bristolskim - do 14m. Fale morskie możemy podzielić na: wiatrowe - powstają w skutek oddziaływania wiatru baryczne - spowodowane zmianami ciśnienia pływowe - powstające w wyniku pływów sejsmiczne - wywołane trzęsieniami ziemi i wybuchami wulkanów Wysokość fal zależy w głównym stopniu od siły wiatru. Podczas huraganu gdy wiatr wieje z prędkością ponad 29 m/s, wysokość fali może przekraczać nawet 15m. Najwyższymi falami są tsunami, które powstają nad epicentrum trzęsienia ziemi i rozchodzą się z wielką prędkością (nawet do 700 km/h) we wszystkich kierunkach. Ich wysokość gwałtownie wzrasta podczas zbliżania się do brzegu i osiąga wtedy nawet 40m. t |
|
alt="Valid XHTML 1.0 Transitional" height="31" width="88" />