Jeziora występują na wszystkich kontynentach, we wszystkich strefach klimatycznych, jednak ich rozmieszczenie jest nierównomierne. Stąd też jeziorność (stosunek łącznej powierzchni jezior do powierzchni określonego obszaru wyrażany w %) kontynentów i ich części jest bardzo zróżnicowana.

Nierównomierne rozmieszczenie jezior wynika z ich genezy, która związana jest z co najmniej kilkudziesięcioma różnymi procesami i zjawiskami zachodzącymi na Ziemi.

Z tego powodu jeziora charakteryzują się m.in.:

- ogromnie zróżnicowanymi powierzchniami ( od 0,01 do kilkuset tys. km²)

- przeróżnymi głębokościami maksymalnymi (od poniżej 1m do powyżej 1km) i kształtami mis jeziornych

- miejscem występowania zarówno w depresjach, jak i na wysokości ponad tysiąca metrów n.p.m.

Do najwyżej położonych jezior na Ziemi należą jeziora tybetańskie np. Puma 4936 m n.p.m. oraz mniejsze jeziora w Himalajach i Andach, które spotykane są powyżej 6000m.

Spośród wielu typów genetycznych jezior do najważniejszych zaliczamy:

jeziora tektoniczne - w rowach tektonicznych ( należą do najgłębszych na Ziemi, np. Bajkał, Tanganika), w tektonicznych obniżeniach w górach, na wyżynach (np. jezioro Wiktorii) lub nizinach (np. Ładoga), są najliczniejszą grupą wśród największych i najgłębszych jezior świata.

Jeziora tektoniczne reliktowe to część dawnych mórz. Powstały w wyniku ruchów epejrogenicznych (powolne ruchy wynoszące lub zanurzające w głąb litosfery znaczne fragmenty skorupy ziemskiej) np. jeziora Kaspijskie, Azowskie, niekiedy nazywane morzami, ze względu na zajmowanie dużych powierzchni.

Jeziora wulkaniczne - występują kraterach lub kalderach czynnych lub wygasłych wulkanów, zaliczane są do najgłębszych (np. Jezioro Kraterowe w Oregonie ma prawie 590m głębokości), a także w lejach otoczonych materiałem wulkanicznym (tzw. maary) oraz powstałe w wyniku zatamowania doliny potokiem lawy

Jeziora lodowcowe - znajdujące się pod bezpośrednim oddziaływaniem lodu, na powierzchni lodowców i łądolodów lub pod ich powierzchnią (np. w Islandii), a także między lodowcem a zboczem doliny (np. w Alpach), o zmiennych powierzchniach, niekiedy istnieją tylko latem, przez kilka miesięcy.

Jeziora polodowcowe górskie - występują na obszarach górskich zlodowaconych w przeszłości, ich misy zostały wydrążone w skałach przez lód. Wśród nich wyrózniamy jeziora cysrkowe powstałe w miejscach dawnych pól firnowych (np. Czarny Staw w Tatrach), jeziora fiordowe w zagłębieniach znajdujących się w przedłużeniu fiordów (szkocja, Norwegia) oraz morenowe.

Jeziora polodowcowe nizinne - ich powstanie (ok.10 tys. lat temu) związane jest z działalnością lądolodu oraz wód lodowcowych podczas ostatniego zlodowacenia Europy i Ameryki Północnej.

Główne typy jezior polodowcowych nizinnych występujących w Polsce to:

-Rynnowe - znacznie wydłużone, w dnie liczne przegłęnbienia i wypłycenia, strome brzegi, należą do najgłębszych, np. Hańcza, Gopło

- Moreny dennej - kształt owalny, liczne zatoki i półwyspy, raczej płytkie, brzegi płaskie, np. Sniardwy, Mamry

- Sandrowe - W zagłębieniach na sandrach po wtopieniu się brył martwego lodu, przeważnie płytkie, np. w Borach Tucholskich

- Kotły - W miejscach wtopienia się lodu o dużej miąższości, powierzchnie zwykle małe, głębokości duże, misa jeziora przypomina odwrócony stożek

- Oczka - Najmniejsze jeziora polodowcowe, bardzo płytkie, często wysychające podczas lata

Jeziora krasowe - wypełniają obniżenia w skrasowiałych skałach (leje krasowe), o okrągłym kształcie, często głębokie, do nich należą także niewielkie jeziora krasowe jaskiniowe ( np. na Morawach).

Jeziora w starorzeczach - występują w dolinach rzek, są to odcięte meandry rzeczne, płytkie, o małych powierzchniach (np. w dolinie Drwęcy).

Jeziora deltowe - wśród nich wyróżniamy jeziora utworzone w wyniku akumulacji osadów rzecznych w dawnych zatokach morskich (np. Jezioro Druźno).

Jeziora przybrzeżne - powstałe w wyniku odcięcia zatoki morskiej przez mierzeję (np. jezioro Bukowo).

Jeziora poligenetyczne - jest to duża grupa jezior, których powstanie jest związane z oddziaływaniem kilku różnych czynników.

Jeziora , zwłaszcza płytkie, należą do najmniej trwałych elementów środowiska. Głębokość i powierzchnia jezior szybko zmniejsza się w wyniku nagromadzenia osadów dennych oraz zarastania przez roślinność. Ponad połowa spośród wszystkich jezior powstałych w Polsce po ostatnik zlodowaceniu (ok. 11-10 tys. lat temu) uległa zanikowi.

Jeziora stanowią zaledwie 0,26% wszystkich wód słodkich na Ziemi i jedynie 0,014% całej hydrosfery. Mają one jednak duże znaczenie polegające na:

- regulowaniu odpływu wody (gromadzenie nadmiaru wody w okresach wilgotnych i oddawaniu wody w okresach suchych)

- stwarzaniu korzystnych warunków życia organizmów wodnych

- pozytywnym oddziaływaniu na klimat lokalny, zwłaszcza w okresach suchych

Do ważnych obiektów, w których gromadzone są duże ilości wody należą zbiorniki sztuczne.

Powstają one sztucznie przez bodowanie zapór, czyli budowli piętrzących, które przegradzają dolinę rzeczną. Ogólną liczbę zapór na Ziami szacuje się na ok 60 tys. o wysokości większej od 7m. W zbiornikach tych, których łączna powierzchnia przekracza 550 tys km2 zgromadzonych jest ponad 6300 km3 wody (w Polsce 3,6 km3). Największym zbiornikiem pod tym względem jest Zbiornik Bracki na rzece Angar i pojemność całkowita wynosi prawie 170 km3. W Polsce największy zbiornik pod względem pojemności to zbiornik Soliński, który gromadzi ok 0,5 km3 wody.

Spośród wielu funkcji zbiorników sztucznych do najważniejszych należą:

- regulowanie przepływów rzek(zbiorniki powodziowe), czyli gromadzenie wody podczas wezbrań i powodzi oraz jej oddawanie w okresach niskich stanów wód w rzece

- zapewnienie ciągłości żeglugi (zbiorniki żeglugowe)

- wytwarzanie energii elektrycznej (zbiorniki energetyczne)

- zaopatrzenie ludności i przemysłu w wodę (zbiorniki komunalne i przemysłowe)

- dostarczenie wody dla rolnictwa (zbiorniki rolnicze)

- gromadzenie rumoszu skalnego w rzekach górskich (zbiorniki przeciwrumowiskowe)

Większość sztucznych zbiorników wody spełnia jednak kilka funkcji jednocześnie. W Polsce typowym zbiornikiem wielofunkcyjnym jest zbiornik Jeziorsko, który utworzono dla celów przemysłowych, komunalnych, rolniczych i energetycznych.