Morze Bałtyckie zajmuje obszar 415,3 tys. km². Należy do najmniejszych i najpłytszych mórz na kuli ziemskiej. Głębokość maksymalna Bałtyku wynosi 459 m, głębokość średnia 52,3 m, a objętość 21,7 tys. km³.

Morze Bałtyckie należy do najmłodszych mórz Oceanu Atlantyckiego. Niecka Bałtyku powstała w czwartorzędzie czyli w okresie ostatniego miliona lat, głównie pod wpływem działania lądolodu skandynawskiego. Ukształtowanie współczesnego Morza Bałtyckiego przebiegało w kilku etapach, przy czym okresy kontaktu z wodami Oceanu Atlantyckiego przedzielone były sytuacjami, w których Bałtyk stawał się jeziorem. Znikał wówczas kontakt wód Bałtyku z wodami wszechoceanu.

Około 10,5 tysiąca lat temu powstało słodkowodne bałtyckie jezioro zaporowe. W jeziorze tym gromadziły się wody z topniejącego lądolodu, którego cofające się czoło stanowiło od strony północnej zaporę dla wód roztopowych. Następnie, ok 9,7 tys. lat temu, bałtyckie jezioro zaporowe połączyło się z Oceanem Atlantyckim i powstało zimne morze yoldinowe (nazwa pochodzi od mięczaka Yoldia arctica). Dalszy zanik lądolodu i podnoszenie się tej części Europy spowodowało ok. 8 tys. lat temu przeobrażenie się morza yoldinowego w słodkowodne jezioro ancylusowe (nazwa pochodzi od ślimaka Ancylus fluviatilis). W wyniku dalszego wynoszenia Skandynawii i obniżenia południowych wybrzeży jeziora ancylusowego doszło do ponownego połączenia z Oceanem Atlantyckim poprzez Cieśniny Duńskie i powstanie morza litorynowego (od ślimaka Litorina litorea). Morze litorynowe było nieco większe i bardziej zasolone od współczesnego Morza Bałtyckiego, które swój obecny kształt uzyskało dopiero ok. 2 tys. lat temu.

Morze Bałtyckie składa się z następujących części (od północy):

Zatoka Botnicka

Zatoka Fińska

Zatoka Ryska

Bałtyk Srodkowy

Bałtyk Południowy

Morze Bełtów

Kattegat

Klimat Bałtyku mimo jego niewielkiej powierzchni jest bardzo zróżnicowany, co wynika głównie z jego rozciągłości południkowej. Dzięki temu temperatura powierzchniowej warstwy wody w sierpniu zmienia się od ok 180C w Kattegacie i Bałtyku Południowym do ok 110C w Zatoce Botnickiej. Podczas zimy temperatura wody obniża się o ok 10C w części południowej i zachodniej oraz 00C na północy.

Mała powierzchnia Bałtyku w stosunku do czterokrotnie większej powierzchni jego zlewiska sprawia, że zaznacza się w nim wyraźnie oddziaływanie wód rzecznych. Najwięcej wody do Morza Bałtyckiego wprowadzają:

Newa - 2500 m³/s

Wisła - 1300 m³/s

Dźwina, Niemen i Odra - 700-600 m³/s

Udział wszystkich wód rzecznych w wymianie wody słodkiej w Morzu Bałtyckim wynosi 51% (udział opadów atmosferycznych wynosi 27%)

Rzeki wprowadzają do Bałtyku duże ilości zawiesiny pochodzenia zarówno naturalnego, jak i antropogenicznego (ok. 7,5 mln ton rocznie). Osady rzeczne gromadzą się na dnie i - jeżeli są zanieczyszczone - stanowią jedno z najgroźniejszych źródeł powodujących degradację środowiska Morza Bałtyckiego.

Rozkład przestrzenny zasolenia wód Bałtyku jest zróżnicowany. Największe zasolenie występuje w Kattegacie i wynosi ok. 20 PSU, najmniejsze zasolenie wód występuje W Zatoce Fińskiej i Botnickiej, wynosi do 3 PSU. W przypadku wymienionych zatok wyraźnie zaznacza się wpływ wód rzecznych w wysładzaniu wód morskich.

Wzrost zasolenia głębszych warstw wody zależy od okresowych wlewów wody oceanicznej z Atlantyku przez Cieśniny Duńskie, które występują podczas silnych i bardzo silnych wiatrów zachodnich. Znacznie mniej zasolone i przez to mniejsze wody w warstwie powierzchniowej unoszą się nad wodą bardziej zasoloną i cięższą. Okresowe wlewy wód oceanicznych nie tylko podwyższają zasolenie Morza Bałtyckiego, ale przede wszystkim wprowadzają dobrze natlenione wody, które polepszają stan jego czystości.

Morze bałtyckie należy do najbardziej zanieczyszczonych mórz na kuli ziemskiej. W jego zlewisku znajduje się duża liczba źródeł zanieczyszczeń przemysłowych, komunalnych i rolniczych. Zanieczyszczenia z lądu są wprowadzane do Morza przez rzeki i przenoszone przez Wiatry.

Do najgroźniejszych zanieczyszczeń wnoszonych do Bałtyku zaliczamy związki azotu i fosforu wypłukiwane z nawożonych gleb oraz ze ścieków komunalnych, substancje toksyczne (w tym metale ciężkie), zanieczyszczenia ropopochodne (przetwory i produkty spalania ropy) oraz bakterie (z zanieczyszczonych ścieków komunalnych).

Niestety w minionych latach najwięcej związków azotu i fosforu do Morza Bałtyckiego wprowadzała właśnie Polska. Bardzo silne zanieczyszczenie Morza Bałtyckiego spowodowało niekorzystne zmiany w faunie morskiej, znaczne ubytki tlenu i pojawienie się siarkowodoru. W osadach dennych odłożyły się duże ilości związków azotu i fosforu, a także substancji toksycznych.

Do najbardziej zanieczyszczonych i zdegradowanych części Morza Bałtyckiego należą zamknięte akweny - zalewy, w tym Zalew Wiślany.

Po 1990 roku nastąpiło ograniczenie ilości zanieczyszczeń wprowadzanych do Morza Bałtyckiego z terenu Polski. Jest to efekt zmniejszenia zanieczyszczenia Wisły, Odry oraz rzek Pomorza. Polepszenie stanu czystości Bałtyku osiągnięto także w strefie brzegowej po uruchomieniu wielu oczyszczalnie ścieków, w tym w pobliżu Zalewu Wiślanego. Polska jest członkiem Konwencji o Ochronie Morza Bałtyckiego HELCOM II i współdziała w tym zakresie z innymi państwami bałtyckimi.